Uzmanlara göre Türkiye’de kamu ile özel sektör arasındaki maaş farkı ve kamudaki ek ödeme sistemindeki dengesizlikler, sağlık iş gücü piyasasında yapısal sorunlara yol açıyor.
Kamu–Özel Arasında Derinleşen Maaş Farkı
Türkiye’de kamu hastanelerinde görev yapan hekimlerin özel sektöre geçtiklerinde gelirlerini 2 ila 4 kat artırabildiği biliniyor. Buna karşılık hemşire, ebe, paramedik, tekniker ve teknisyen gibi sağlık çalışanlarının özel sektörde çoğu zaman kamudaki toplam gelirlerinin altında ücretlerle çalıştığı belirtiliyor.
Bazı araştırmalara göre özel sektörde bu grupların maaşları kamunun yüzde 30 ila 60 altında kalabiliyor. Özellikle büyükşehirler dışındaki özel sağlık kuruluşlarında hemşire ücretlerinin zaman zaman asgari ücret bandına yaklaştığı; fazla mesai, nöbet ve risk primlerinin sınırlı olduğu ifade ediliyor. Bu tablo, meslekler arası gelir dağılımında belirgin bir dengesizliğe işaret ediyor.
Ek Ödeme Sisteminde Katsayı Tartışması
Kamuda uygulanan performansa dayalı ek ödeme sisteminde kullanılan “teşvik” ve “taban ek ödeme” katsayılarının meslekler arasında eşit dağılmadığı yönünde saha verileri bulunuyor.
Yoğun bakım, acil servis ve ameliyathane gibi yüksek riskli birimlerde görev yapan hemşire ve diğer sağlık profesyonellerinin; eğitim düzeyi, hasta yükü ve sorumluluk derecesine kıyasla düşük katsayılarla karşı karşıya kaldığı belirtiliyor. Bu durumun motivasyonu ve kurumsal verimliliği olumsuz etkilediği değerlendiriliyor.
Avrupa’da Nasıl Uygulanıyor?
OECD verilerine göre Avrupa ülkelerinde hemşire maaşları genellikle ülke ortalama gelirinin 1,1 ila 1,4 katı düzeyinde seyrediyor.
Almanya’da kamu ve özel sektör arasında fark bulunsa da toplu sözleşmeler sayesinde taban ücretler belirli bir standardın altına inmiyor. Fransa ve Hollanda’da ücretler merkezi sözleşmelerle belirleniyor ve özel sektör maaşları kamu referans alınarak düzenleniyor.
Norveç, İsveç ve Danimarka gibi İskandinav ülkelerinde ise ücretler; risk düzeyi, kıdem ve eğitim kriterlerine göre kademelendiriliyor. Bu ülkelerde kamu ile özel arasındaki fark sınırlı ve hemşire maaşlarının ortalama gelire oranı Türkiye’ye kıyasla daha yüksek.
Çözüm İçin Öne Çıkan Öneriler
Uzmanlar, ücret adaletinin sağlanması için şu adımların atılabileceğini belirtiyor:
-
Özel sağlık kuruluşlarında taban sağlık profesyoneli ücret standardı oluşturulması
-
Kamuda teşvik ve taban ek ödeme katsayılarının eğitim, risk ve sorumluluk düzeyine göre yeniden düzenlenmesi
-
Kamu–özel ücret makasının daraltılması ve şeffaf veri paylaşımı yapılması
-
Meslek örgütlerinin ücret belirleme ve denetim süreçlerine kurumsal olarak dahil edilmesi
Değerlendirmelere göre ücret adaleti yalnızca bir gelir meselesi değil.
