Özel bir hastanede ambulans şoförü olarak çalışan işçinin açtığı davada, 24 saat işyerinde bulunmanın tamamının fiili çalışma olarak kabul edilemeyeceği değerlendirilirken, somut olay bakımından günlük fiili çalışma süresinin en fazla 14 saat olarak esas alınabileceği belirtildi.
Dava Ambulans Şoförünün Fazla Mesai Talebiyle Gündeme Geldi
Yargıtay’ın önüne gelen uyuşmazlık, özel bir hastanede ambulans şoförü olarak görev yapan çalışanın fazla çalışma alacağı talebinden kaynaklandı.
Çalışanın 24 saat çalışma, ardından 24 saat dinlenme esasına göre görev yaptığı belirtildi.
Davada tartışılan temel konulardan biri, işçinin 24 saat boyunca işyerinde veya görevinin başında bulunmasının bu sürenin tamamında kesintisiz şekilde çalıştığı anlamına gelip gelmediği oldu.
24 Saatin Tamamı Fiili Çalışma Sayılmadı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 24 saatlik vardiyanın tamamının doğrudan fiili çalışma süresi olarak kabul edilmemesi gerektiğini değerlendirdi.
Kararda, bu tür çalışma düzenlerinde işçinin uyku ve diğer zorunlu ihtiyaçlarını karşılayabileceği sürelerin bulunabileceğine dikkat çekildi.
Bu nedenle somut olayda 24 saatlik vardiya içerisinde fiilen çalışılan sürenin en fazla 14 saat kabul edilebileceği yönünde değerlendirme yapıldı.
Böylece işyerinde geçirilen toplam süre ile hukuken dikkate alınacak fiili çalışma süresi arasında ayrım yapıldı.
11 Saati Aşan Bölüm Fazla Çalışma Hesabına Girecek
Kararın fazla mesai açısından öne çıkan noktalarından biri de günlük çalışma süresi oldu.
Somut uyuşmazlıkta fiili çalışma süresinin 14 saat olarak değerlendirilmesi halinde, günlük 11 saati aşan bölümün fazla çalışma kapsamında dikkate alınması gerektiği belirtildi.
Buna göre 14 saatlik fiili çalışmanın 11 saati aşan 3 saatlik bölümü fazla çalışma hesabına dahil edilecek.
Ancak bu hesaplamanın, her 24 saatlik vardiya için koşulsuz şekilde uygulanacak sabit bir formül olmadığına dikkat edilmesi gerekiyor.
Bordrolar İncelenmeden Hesap Yapılması Hatalı Bulundu
Yargıtay’ın bozma gerekçeleri yalnızca günlük çalışma süresinin belirlenmesiyle sınırlı kalmadı.
Fazla çalışma alacağı hesaplanırken işçinin ücret bordrolarının yeterince incelenmemesi de hatalı bulundu.
Bordrolarda fazla çalışma karşılığı ödeme bulunup bulunmadığı ve varsa yapılan ödemelerin hesaplamaya nasıl yansıtılacağı, fazla mesai alacağının belirlenmesi açısından önem taşıyor.
Bu nedenle fazla çalışma hesabında bordro kayıtlarının göz ardı edilmemesi gerektiği vurgulandı.
Yıllık İzin Günleri de Hesaptan Düşülmeli
Kararda dikkat çekilen bir başka konu ise yıllık izin süreleri oldu.
İşçinin fiilen yıllık izin kullandığı günlerin fazla çalışma hesabına dahil edilmesi doğru bulunmadı.
Yargıtay, yıllık izin kullanılan dönemlerin tespit edilerek fazla çalışma hesabından çıkarılması gerektiğine işaret etti.
Böylece fazla mesai alacağının yalnızca işçinin fiilen çalıştığı dönemler esas alınarak belirlenmesi gerektiği ortaya konuldu.
Her 24 Saatlik Vardiya Otomatik Olarak 14 Saat Sayılmayacak
Kararın en önemli ayrıntılarından biri, “24 saatlik vardiya eşittir 14 saat çalışma” şeklinde genel ve otomatik bir sonuç çıkarılmaması gerektiği.
Yargıtay’ın değerlendirmesi somut uyuşmazlıktaki çalışma koşulları çerçevesinde ele alındı.
İşçinin vardiya sırasında gerçekten dinlenme veya uyuma imkânına sahip olup olmadığı, yaptığı işin niteliği, işyerindeki görev yoğunluğu ve fiilen ne kadar süre çalıştığı her uyuşmazlıkta ayrıca değerlendirilebilir.
Bu nedenle 24 saat esasına göre çalışan herkesin doğrudan 14 saat çalışmış kabul edileceğini söylemek mümkün değil.
İşyerinde Bulunmak ile Fiilen Çalışmak Arasında Ayrım
Karar, özellikle kesintisiz hizmet veren işyerlerindeki vardiya sistemleri açısından önemli bir ayrımı yeniden gündeme getiriyor.
Çalışanın 24 saat boyunca işyerinde bulunması, koşullara bağlı olarak bu sürenin tamamının kesintisiz fiili çalışma olduğu anlamına gelmeyebilir.
Buna karşılık çalışanın dinlenme veya uyuma imkânının bulunmadığı, sürekli göreve hazır ve aktif şekilde çalışmak zorunda kaldığı durumlarda yapılacak değerlendirme de farklılaşabilir.
Bu nedenle fazla çalışma uyuşmazlıklarında yalnızca vardiyanın başlangıç ve bitiş saatlerine değil, vardiyanın nasıl geçirildiğine de bakılması gerekiyor.
Fazla Mesai Davalarında Somut Çalışma Düzeni Belirleyici
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin kararı, özellikle hastaneler ve 24 saat esasına göre hizmet veren diğer işyerlerindeki fazla çalışma hesaplamaları açısından dikkat çekiyor.
Karardan çıkan temel sonuç, fazla mesai hesabının yalnızca “24 saat vardiya” ifadesinden hareketle yapılamayacağı. İşçinin fiili çalışma düzeni, dinlenme imkânı, bordroları, yıllık izinleri ve çalışma koşullarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Somut olayda 24 saatlik vardiyada fiili çalışma süresinin en fazla 14 saat kabul edilmesi ve bunun 11 saati aşan 3 saatlik bölümünün fazla çalışma hesabına alınması gerektiği değerlendirilirken, Yargıtay bordroların incelenmemesi ve yıllık izin günlerinin hesaptan çıkarılmamasını da bozma nedeni olarak ele aldı.
