Özellikle sağlık kuruluşlarında uygulanan uzun süreli nöbet ve çalışma düzenleri açısından önem taşıyan kararda, çalışanın uyku ve diğer zorunlu ihtiyaçları dikkate alınarak 24 saatlik sürenin tamamının fiili çalışma olarak kabul edilemeyeceği, somut çalışma düzenine göre fiili sürenin 14 saat olarak değerlendirilebileceği belirtildi.
24 Saatin Tamamı Fiili Çalışma Sayılmadı
Sağlık kuruluşları başta olmak üzere kesintisiz hizmet verilen işyerlerinde uygulanan 24 saatlik çalışma düzenleri, fazla mesai hesaplamaları açısından uzun süredir tartışılıyor.
Yargıtay’ın konuya ilişkin değerlendirmesinde, bir çalışanın 24 saat boyunca kesintisiz biçimde fiilen çalışmasının hayatın olağan akışına uygun olmayacağı üzerinde duruldu.
Çalışanın gün içerisinde yemek, dinlenme, uyku ve diğer zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak için belirli süreleri çalışmadan geçirdiği dikkate alınarak mesai hesabının buna göre yapılması gerektiği değerlendirildi.
Fiili Çalışma Süresi 14 Saat Olarak Ele Alındı
Kararda dikkat çeken nokta, 24 saat işyerinde bulunan bir çalışanın fiili çalışma süresinin belirlenmesine ilişkin yaklaşım oldu.
Çalışanın uyku ve zorunlu ihtiyaçları için ayırdığı süreler düşüldüğünde, ilgili çalışma düzeninde fiilen en fazla 14 saat çalışabileceği yönünde değerlendirme yapıldı.
Böylece işyerinde geçirilen toplam süre ile fiilen çalışılan sürenin birbirinden ayrılması gerektiğine dikkat çekildi.
Sağlık Çalışanlarını Yakından İlgilendiriyor
Karar özellikle hastaneler ve diğer kesintisiz sağlık hizmeti sunulan kuruluşlardaki uzun süreli nöbet uygulamaları açısından önem taşıyor.
Hekimler, hemşireler ve diğer sağlık çalışanları bazı çalışma modellerinde uzun sürelerle sağlık kuruluşunda bulunabiliyor.
Ancak çalışanın kurumda bulunması ile kesintisiz şekilde aktif çalışması aynı anlama gelmeyebiliyor. Fazla çalışma hesabında da nöbet sırasında fiilen yapılan iş, dinlenme imkânı ve çalışma düzeninin özellikleri önem kazanıyor.
Fazla Mesai Hesabını Etkileyebilir
Yargıtay’ın yaklaşımı, fazla çalışma alacaklarının hesaplanmasında da önem taşıyor.
Bir çalışanın 24 saat boyunca işyerinde bulunması, tek başına 24 saatin tamamının fazla çalışma hesabına dahil edileceği anlamına gelmeyebiliyor.
Mahkemeler değerlendirme yaparken çalışanın yaptığı işin niteliğini, nöbet sırasında dinlenme veya uyuma imkânının bulunup bulunmadığını ve fiili çalışma süresini dikkate alabiliyor.
Bu nedenle 14 saatlik değerlendirmeyi bütün 24 saatlik nöbetler için koşulsuz ve otomatik bir üst sınır olarak yorumlamak yerine, kararın uygulandığı çalışma biçimi ve somut olayın şartlarıyla birlikte ele almak gerekiyor.
İşyerinde Bulunmak ile Fiilen Çalışmak Arasında Ayrım
Kararın temel noktalarından biri de “işyerinde geçirilen süre” ile “fiili çalışma süresi” arasındaki ayrım.
Çalışan 24 saat boyunca hastanede veya işyerinde bulunmasına rağmen bu süre içerisinde dinlenebiliyor, uyuyabiliyor veya kişisel ihtiyaçlarını karşılayabiliyorsa mesai hesabı buna göre değişebiliyor.
Buna karşılık çalışanın nöbet boyunca sürekli müdahalede bulunması, yoğun hizmet vermesi veya dinlenme imkânının fiilen bulunmaması durumunda çalışma süresinin tespiti farklı değerlendirmeler gerektirebilir.
Her 24 Saatlik Nöbet İçin Aynı Sonuç Çıkmayabilir
Yargıtay kararının “24 saat nöbet tutan herkes yalnızca 14 saat çalışmış sayılır” şeklinde genellenmemesi önem taşıyor.
Çalışma süresinin belirlenmesinde işin niteliği, çalışanın gerçekten dinlenip dinlenemediği, nöbetin yoğunluğu ve somut çalışma şartları etkili olabiliyor.
Özellikle sağlık hizmetlerinde acil servis, yoğun bakım veya diğer yoğun birimlerle daha düşük iş yoğunluğuna sahip çalışma alanlarındaki nöbet şartları aynı olmayabilir.
Bu nedenle fazla çalışma uyuşmazlıklarında her çalışanın koşullarının ayrıca değerlendirilmesi gerekebiliyor.
Uzun Nöbetlerde Mesai Hesabı Yeniden Gündemde
Yargıtay’ın yaklaşımıyla birlikte sağlık sektöründeki uzun nöbetlerde çalışma sürelerinin nasıl hesaplanması gerektiği bir kez daha gündeme geldi.
Karar, 24 saatlik sürenin doğrudan ve hiçbir değerlendirme yapılmadan 24 saat fiili çalışma olarak kabul edilmesi yerine, çalışanın dinlenme ve zorunlu ihtiyaç sürelerinin de hesaba katılması gerektiğine işaret ediyor.
Sağlık çalışanları açısından ise kritik konu, nöbet sırasında kâğıt üzerinde var olduğu kabul edilen dinlenme süresinin uygulamada gerçekten kullanılıp kullanılamadığı. Fazla mesai ve çalışma süresi hesaplarında bu ayrım, olası uyuşmazlıklarda belirleyici unsurlardan biri olabiliyor.
