Aynı kadro ve unvanda çalışan memurların emekliliği, işe başlama tarihine göre iki farklı kanuna bağlanıyor. Ekim 2008 öncesi Emekli Sandığı iştirakçileri 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu'na, sonrasında ilk kez 4/1-c kapsamında göreve başlayanlar ise 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na tabi oluyor. Peki iki sistem arasındaki fark emekli maaşınıza ve emeklilik yaşınıza nasıl yansıyor?
Sağlıkta Adalet Sendikası'nın hazırladığı çalışmaya göre, hangi kanuna tabi olunacağı yalnızca sigorta geçmişine bakılarak belirlenmiyor; ilk memuriyete başlama tarihi, statü ve geçiş hükümleri de belirleyici oluyor.
Hangi Sisteme Tabisiniz?
Çalışmaya göre belirleme şu kurallara dayanıyor. Ekim 2008 öncesinde Emekli Sandığı iştirakçiliği bulunanlar geçiş hükümleri kapsamında 5434 sisteminde değerlendiriliyor. İlk kez Ekim 2008 sonrasında 4/1-c kapsamında kamu görevlisi olanlar ise kural olarak 5510'a tabi tutuluyor.
Önemli bir ayrıntı şu: 2008 öncesinde SSK'lı çalışma, kişiyi tek başına 5434 kapsamına geçirmiyor.
Aylık Bağlama Oranı Nasıl Farklı?
İki sistemde aylık hesaplama mantığı birbirinden ayrılıyor. Aşağıdaki tablo çalışmada yer alan temel farkları gösteriyor.
| Kriter | 5434 Sayılı Kanun (Ekim 2008 öncesi) | 5510 Sayılı Kanun (Ekim 2008 sonrası) |
|---|---|---|
| Kimlere uygulanır | Ekim 2008 öncesi Emekli Sandığı iştirakçileri | İlk kez Ekim 2008 sonrası 4/1-c kapsamında olanlar (kural olarak) |
| Aylık bağlama oranı (örnek) | 25 yıllık hizmet için %75 | 9.000 gün için %50 |
| Aylık hesap esası | Derece, kademe, ek gösterge ve kanuni aylık unsurları | Prime esas kazançların güncellenmiş ortalaması |
| Hizmet süresi | Kadın 20 yıl, erkek 25 yıl | Kadın ve erkek 25 yıl (9.000 gün) |
| Yaş şartı | Kadın 58, erkek 60 | Kademeli artış, 65 yaşa kadar |
| İkramiye dayanağı | 5434 sayılı Kanun madde 89 | 5434 sayılı Kanun ek madde 82 |
5510'da her 360 gün için belirli bir oran uygulanıyor; bu oran çalışmada %2 olarak belirtiliyor. Tablodaki %75 ve %50 oranları net maaş yüzdesi değil, örnek niteliğinde. Kişinin emekli maaşı eski sigorta hizmetleri ve geçiş hükümlerine göre değişebiliyor.
Emekli Maaşını Belirleyen Unsur Ne?
5434'te emekli maaşı son dönemdeki görev ve unvan bilgileriyle yakından ilişkili. 5510'da ise ödenen primler ve prime esas kazanç düzeyi belirleyici oluyor.
Emeklilik Yaşı Kaç?
Ekim 2008 sonrası 4/1-c kapsamında göreve başlayan memurlar için yaş, 9.000 prim gününün tamamlandığı tarihe göre değişiyor:
| 9.000 Günün Tamamlandığı Tarih | Kadın Emeklilik Yaşı | Erkek Emeklilik Yaşı |
|---|---|---|
| 2035 sonuna kadar | 58 | 60 |
| 2036 – 2037 | 59 | 61 |
| 2038 – 2039 | 60 | 62 |
| 2040 – 2041 | 61 | 63 |
| 2042 – 2043 | 62 | 64 |
| 2044 – 2045 | 63 | 65 |
| 2046 – 2047 | 64 | 65 |
| 2048 ve sonrası | 65 | 65 |
Çalışmaya göre 5.400 günle emeklilikte farklı yaş kriterleri geçerli. Fiili hizmet süresi zammı (yıpranma payı) ve önceki sigortalılıklar da yaş hesabını etkiliyor.
Senaryolar: İki Örnek
Birinci senaryoda 2005'te özel sektörde SSK'lı çalışan ve 2016'da ilk kez kadrolu memur olan biri, otomatik olarak 5434'e geçmiyor; kural olarak 5510'a tabi oluyor. Eski hizmetlerin maaşa etkisi ayrıca değerlendiriliyor.
İkinci senaryoda 2007'de memuriyete başlayıp 2012'de ayrılan, 2018'de yeniden memuriyete dönen biri, 2008 öncesi Emekli Sandığı iştirakçiliği nedeniyle 5510'un geçiş hükümleri kapsamında 5434 hükümlerine göre değerlendirilebiliyor.
Emekli İkramiyesi Hakkı Sürüyor mu?
Yeni sisteme tabi olmak ikramiye hakkını ortadan kaldırmıyor. 5434 kapsamındaki memurlarda ikramiye madde 89'a göre hesaplanıyor; hizmet süresi, derece, kademe ve ek gösterge üzerinden belirleniyor. İlk kez 5510 kapsamında 4/1-c'li olanlarda ikramiye ödemesi ek madde 82'ye göre yapılıyor. Emekli ikramiyesi hakkı ile emekli aylığı hesabı birbirinden ayrı konular.
HİTAP Kayıtlarını Nasıl Kontrol Edersiniz?
- HİTAP kayıtlarını inceleyin: e-Devlet üzerinden unvan, derece ve kademe bilgilerinizi kontrol edin.
- Önceki sigorta hizmetlerine bakın: SSK, sözleşmeli ve memuriyet dönemlerini karşılaştırıp eksik gün olup olmadığını görün.
- Özel durumları kontrol edin: fiilî hizmet süresi zammı, askerlik ve doğum borçlanmaları ile ücretsiz izin sürelerinin işlendiğini teyit edin.
- Hatalı kayıt varsa son çalışılan kuruma başvurarak düzeltme talep edin.
Haber Merkezi
