Hastanelerde enfeksiyondan korunmak için günde defalarca giyilen lateks eldivenler, bazı sağlık çalışanlarında alerjik hastalığa yol açabiliyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi
Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi İmmünoloji ve Alerji Bölümünden Fatma Dindar Çelik ve Kurtuluş Aksu'nun yürüttüğü çalışma, hemşire, hekim, ATT ve teknisyenleri ilgilendiren soruları yeniden gündeme getirdi. Çalışma 25 Eylül 2026'da çevrim içi yayımlandı, Sakarya Tıp Dergisi'nin 30 Eylül sayısında yer aldı.
Araştırma neyi ortaya koydu?
Araştırmacılar, Ocak 2023 ile Ocak 2026 arasında alerji kliniğine başvuran 177 yetişkinin kayıtlarını inceledi. Katılımcıların yaş ortalaması 39,2, 134'ü kadın. Hepsine latekse özgü IgE kan testi uygulandı. 33 kişide (%18,6) test pozitif çıktı.
Katılımcıların 52'si sağlık çalışanıydı ve 9'unda (%17,3) latekse özgü IgE pozitifliği saptandı. Hastalar başvuru nedenine göre üç grupta değerlendirildi:
| Başvuru nedeni | Kişi sayısı | Testi pozitif çıkan |
|---|---|---|
| Lateksli ürünle doğrudan temas sonrası yakınma | 53 | 16 |
| Mesleki veya çevresel maruziyet şüphesi | 42 | 2 |
| Meyve-lateks çapraz reaksiyon şüphesi | 82 | 15 |
Gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu. Eldivenle temastan hemen sonra yakınması olanlarda pozitiflik belirgin biçimde yüksekti.
Lateks alerjisinin belirtileri neler?
İlk belirtiler genellikle eldivenin temas ettiği bölgede başlıyor: kaşıntı, kızarıklık ve kurdeşen. Bazı kişilerde gözlerde sulanma, burun akıntısı, hapşırma, öksürük ve hırıltılı solunum görülebiliyor. Daha ağır tabloda nefes darlığı ve tansiyon düşüklüğüyle seyreden anafilaksi gelişebiliyor.
Pudralı eldiven neden daha riskli?
ABD Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü'ne göre pudralı lateks eldivenlerin tozu lateks proteinlerini taşıyor. Eldiven giyilirken ya da çıkarılırken havaya karışan bu parçacıkları, aynı ortamdaki diğer çalışanlar da soluyabiliyor. Bu durum duyarlı kişilerde alerjik nezle ve mesleki astımı tetikleyebiliyor.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi, 19 Aralık 2016'da pudralı cerrahi ve muayene eldivenlerini yasakladı. Düzenleme 18 Ocak 2017'de yürürlüğe girdi ve yalnızca ABD için geçerli.
Haziran 2024'te yayımlanan bir Tayland araştırması 481 hemşirelik personelini karşılaştırdı. Pudrasız, düşük proteinli lateks eldiven kullanan 163 kişide alerjiyle uyumlu yakınma oranı %1,2 çıktı. Pudralı ve yüksek proteinli eldivene maruz kalan 318 kişide bu oran %7,2 oldu. IgE testiyle ölçülen duyarlılıkta iki grup arasında anlamlı fark yoktu.
Her eldiven kaşıntısı lateks alerjisi mi?
Hayır. Türkiye'de 2023'te Dermatology Practical & Conceptual dergisinde yayımlanan çalışmada 98 sağlık çalışanının 9'unda (%9,2) lateks deri delme testi pozitifti. 17 kişide (%17,3) ise kauçuk katkı maddelerine karşı yama testi pozitif çıktı. İlki doğal lateks proteinlerine karşı hızlı tip alerjiyi, ikincisi kimyasal katkılara karşı egzama biçiminde görülen gecikmiş tip reaksiyonu gösteriyor.
Sık el yıkama, dezenfektan, terleme ve eldivenin uzun süre elde kalması da cildi tahriş edip kızarıklık, kuruluk ve çatlak yapabiliyor. Bu tablo gerçek alerji olmayabiliyor ve alınacak önlemi değiştiriyor.
Lateks alerjisi ne zaman meslek hastalığı sayılıyor?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 14. maddesi, meslek hastalığını yapılan işin niteliği veya yürütülme koşulları nedeniyle ortaya çıkan hastalık olarak tanımlıyor. Test pozitifliği ya da uzun yıllık sağlık çalışanlığı tek başına yeterli değil. İncelemede yapılan iş, lateksle temasın niteliği, şikâyetlerin başlangıcı ve tıbbi test sonuçları birlikte değerlendiriliyor. Cilt şikâyetlerinde dermatoloji ve alerji, solunum şikâyetlerinde göğüs hastalıkları değerlendirmesi gerekebiliyor.
Sosyal Güvenlik Kurumu'nun açıklamalarına göre yetkili sağlık hizmet sunucularının sağlık kurulu raporları ve dayanak belgeler inceleniyor. Meslek hastalığının resmen tespitini Kurum Sağlık Kurulu yapıyor.
Alerjisi olan çalışan ne yapmalı?
Lateks alerjisi doğrulanmış çalışanlar için nitril, vinil veya uygun sentetik eldivenler kullanılabiliyor. Ancak lateks içermeyen eldivenlerin kimyasal katkıları da alerjik kontakt dermatite neden olabildiği için seçim kişinin tanısına göre yapılmalı. Şikâyet yaşayan çalışanın erken dönemde alerji uzmanına başvurması, maruziyetin azaltılmasını kolaylaştırıyor.
Araştırma neyi göstermiyor?
Çalışma tek merkezde, geriye dönük kayıtlarla yürütüldü ve katılımcıların hepsine aynı testler uygulanmadı. Kontrollü lateks maruziyet testi yapılmadığı için hiçbir katılımcıya kesin klinik lateks alerjisi tanısı konmadı.
Katılımcılar zaman içinde izlenmediği için araştırma, lateksle temasın kaç kişide yeni hastalık yarattığını ve çalışanların ne kadarının meslek hastalığı tanısı aldığını göstermiyor.
