Toplum Çalışmaları Enstitüsü'nün yayımladığı "Türkiye'de Demografik Dönüşüm ve Stratejiler" raporu, doğurganlıktaki düşüşün arkasında geçim sıkıntısı ve çocuk bakımına erişim sorununun bulunduğunu ortaya koydu. Rapora göre son dört yılda yaşanan doğurganlık kaybının yüzde 75,9'u, ikinci çocuğa geçişteki düşüşle ilişkili.
Doğurganlık 2014'ten Bu Yana Geriledi
Rapora göre toplam doğurganlık hızı 2014'te kadın başına 2,19 çocukken 2025'te yaklaşık 1,42'ye geriledi. İlk çocuğu olan kadınların ikinci çocuğa geçiş oranı 2013'te 0,906 iken 2025'te 0,712'ye indi.
Kira ve Gıda Bütçeyi Sarıyor
En düşük gelirli yüzde 20'lik kesimin tüketim harcamalarının yüzde 38,7'si konut ve kiraya, yüzde 29,2'si gıdaya ayrılıyor. İki kalem birlikte bütçenin yüzde 67,9'unu oluşturuyor. En yüksek gelirli yüzde 20'lik kesimde bu oran yüzde 38,1. Düşük gelir grubunda kiracılık oranı 2014-2024 arasında yüzde 24,5'ten yüzde 36,7'ye yükseldi.
Rapor, kira ve temel ihtiyaçlara ayrılan payın büyümesiyle ikinci çocuğa ayrılabilecek kaynağın daraldığını belirtiyor. Eğitim giderlerinin ileride ne kadar artacağına ilişkin kaygı da aile kararlarına ekleniyor. Ağustos 2026'da eğitim hizmetlerindeki yıllık fiyat artışı yüzde 53,44 olurken genel enflasyon yüzde 31,51 oldu.
Çocuk Bakımında Profesyonel Hizmet Kullanılmıyor
15 yaş altı çocuk bakım sorumluluğu bulunan çalışanların yüzde 83'ü profesyonel bakım hizmeti kullanmıyor. Hanesinde üç yaşından küçük çocuk bulunan 25-49 yaş grubundaki kadınların istihdam oranı yüzde 26,9; aynı durumdaki erkeklerde bu oran yüzde 90,9.
Raporun Önerileri
Raporda, ailelerin çocuk sahibi olabilmesi için uygun fiyatlı çocuk bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması, konut maliyetlerinin azaltılması, iş güvencesinin güçlendirilmesi ve doğum sonrası işe dönüşün desteklenmesi öneriliyor.
